حدیث مبلِّغ

توکل بر خدا رمز پیروزی
امام محمد باقر (علیه‌السلام)

 قال علیه السلام لجابر الجُعفی، یا جابرَ: «مَن هذَا الَّذی سَأَلَ اللَه تَبارَکَ وَ تَعالی فَلَم یُعطِهِ أَو تَوَکَّلَ عَلَیهِ فَلَم یَکفِهِ أَو وَثِقَ بِهِ فَلَم یُنجِهِ»

 ای جابر! چه کسی از خداوند تبارک و تعالی درخواستی کرده و خداوند درخواست و خواهش او را نپذیرفته و به او عطا نکرده است؟ یا اینکه چه کسی به خداوند توکّل و تکیه کرده و خداوند او را کفایت ننموده است؟ یا اینکه چه کسی است که به خداوند اعتماد و اطمینان کرده و خداوند را نجات و رهایی نداده باشد؟

بحارالانوار

آخرین نظرات

  • با سلام خدمت تمامی زحمت کشان و اساتید مدرسه علمیه از سایت و مطالب ان بسیار استفاده می کنیم.

سایتهای مرتبط

مرتضی دانشمند

دومین روز از ماه رمضان است. قرار بر این شده كه در دو مسجد از یك شهر برنامه نماز جماعت و سخنرانی داشته باشم. بر خدا توكل می كنم و از واسطه فیض الهی حضرت بقیة الله برای كامیابی در این رسالت خطیر مدد می طلبم.

آقای... با یك ماشین از كارخانه می آید. دومین روز است كه با او آشنا شده ام. مردی متدین و خوش برخورد است. زود انس می گیرد و دوست دارد فاصله ده دقیقه ای بین منزل تا كارخانه بیهوده سپری نشود. اما من به رغم عناوین، مسائل، قصه ها، حكایتها و تجربه های فراوانی كه از پیش برای مباحث رمضان آماده كرده ام، همچنان وسواس و دلشوره آن را دارم كه با توجه به روحیه، فرهنگ و مقتضای حال مخاطبان چه موضوعی را برای بحث انتخاب كنم.
آقای... از زندگیش می گوید و از فرزند بزرگش كه با او و مادرش راه نمی آید. می گوید: پسرش بیست و یك سال دارد. از عهد كودكی هر چه می خواسته از كیف و كفش و كتاب و لباس و همه وسایل زندگی برایش فراهم كرده است. در دوران نوجوانی برایش دوچرخه خریده و در جوانی - به تقاضای او - برایش حتی موتور و موبایل هم خریده است اما او در مقابل؛ انتظارات آنها را برآورده نكرده، حتی احترام پدر و مادر را نگاه نداشته و راهی را در پیش گرفته كه به تعبیر او به «ناكجا آباد» می رسد.
او همچنان به درد دلهایش ادامه می دهد: «پسرم مدتی كوتاه به سربازی رفته، آنگاه تحت تاثیر حرف دوستان كه گفته اند: «برای چه كسی خدمت می كنی؟» خدمت را نیمه كاره رها كرده و آمده است. حالا نمی دانم با او چه كنم. نه سراغ كار می رود و نه به خدمت سربازی باز می گردد. » پرسیدم: الآن چه می كند؟ گفت: «هیچ، فقط در خانه وقت گذرانی می كند، منتظر است ما كار كنیم، پول تو جیبی اش را فراهم كنیم و او به ما افتخار بدهد و آنها را خرج كند. »
برای یك لحظه حسابی به فكر فرو رفتم. با خود گفتم: براستی این تنها قصه یك فرد نیست. مشكل همه خانواده هایی است كه در آنها تعارض بین نسل قدیم و جدید بروز كرده است. نسل گذشته ای كه دوست دارد فرزندان آنها با ارزشها و سنتهای آنها همراهی كند و نسل تازه ای كه احیانا از ویژگیهای بی ثباتی، بی تصمیمی، انتظار زیاد و تحمل اندك رنج می برد.
به مسجد كارخانه رسیدیم با خود گفتم همین مشكل را موضوع بحث روزهای ماه رمضان قرار دهم. یقین دارم بهترین و زیباترین موضوعات، همانهایی هستند كه مستقیما برگرفته از متن واقعیات و به اصطلاح عالمان، «مبتلا به » باشند.
در مسجد كارخانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ نفر (بطور متغیر) حضور می یافتند. مخاطبان را كارگران، كارمندان، مهندسان و مسئولان بخشهای مختلف اداری كارخانه با تحصیلات گوناگون سیكل و دیپلم تا كارشناسی ارشد و دكتری تشكیل می دادند. بالاخره «ناسازگاری نسل جدید و قدیم » را با مقدمه زیر به بحث گذاشتم:
«یكی از برنامه های مهم در ماه رمضان ارتباط با قرآن است. ارتباط ما با قرآن دست كم سه مرحله دارد؛ قرائت، ترجمه و تفسیر. » آنگاه سخنی از حضرت علی علیه السلام درباره «درمان با قرآن » مطرح كردم. «آن حضرت در توصیف پارسایان می فرماید: «اما اللیل فصافون اقدامهم، تالین لاجزاء القرآن یرتلونها ترتیلا... یستثیرون به دواء دائهم؛ ۱ چون شب شود (برای نماز) بر پا ایستاده، آیات قرآن را با تامل و اندیشه می خوانند،... و بوسیله آن درمان دردهای خویش را می جویند. » و ادامه دادم: قرآن نیز خود را كتابی «درمانگر» معرفی می كند: «وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنین » ؛ ۲ «آیاتی از قرآن را كه مایه درمان و رحمت برای مؤمنان است فرو می فرستیم. »
و ادامه دادم: «لازمه درمان دو چیز است: اول شناخت درد. دوم شناخت درمان. اول باید دردهای خود را بشناسیم. آنگاه آنها را بر قرآن عرضه كنیم.
اكنون من یكی از مسائلی را كه برای بسیاری از خانواده های با ایمان مطرح است با شما در میان می گذارم تا ببینیم قرآن چه راه حلهایی برای درمان آن ارائه می دهد. آنگاه مشكل آقای... را به طور مشروح و مفصل توضیح دادم ۳ و سپس از نمازگزاران پرسیدم:
به نظر شما ریشه این ناسازگاری بین نسل جدید و قدیم در چیست؟ در خانواده؟ جامعه؟ دوستان و معاشران؟ و یا عوامل فرهنگ ساز دیگر؟
 براستی آیا پدر و مادر در حق این فرزند كوتاهی كرده اند؟ آیا آنچه را وظیفه خود می دانسته در حق او انجام نداده اند؟ آیا خواسته های فرزند خود را برآورده نكرده اند؟ آیا باید به نیازهای مادی فرزند خویش پاسخ مثبت نمی دادند؟ پس عیب كار در كجاست و این تعارض از كجا بروز كرده است؟ آیا در قرآن سوره یا آیه ای برای ریشه یابی، تحلیل و درمان این درد وجود دارد؟ كدام آیه و كدام سوره؟ »
آنگاه همین موضوع را در آن جمع (كه بیشترشان با روخوانی قرآن آشنا بودند) به مسابقه گذاشته جوایزی نیز برای آن قرار دادم. روز اول فقط به طرح مشكل و موضوع پرداختم. بحث حدود سی دقیقه طول كشید. روز دوم حس كردم ذهنها مثل آهن ربا برای جذب پاسخ آماده شده است. اما باید این تشنگی همواره پایدار بماند. برای همین به جای پرداختن به پاسخ، منتظر پاسخ از سوی حاضران ماندم. و برای آمادگی بیشتر آنها یك بار دیگر همین مشكل را در قالب نظم برایشان بازخوانی كردم:
مؤمنی دیدم دلش افسرده بود                     غصه هایی بس فراوان خورده بود
 گفتم او را از چه رو افسرده ای                    چون نهالی در خودت پژمرده ای
 گفت: دارم دشمنی در خانه ام                     روز و شب از دست او دیوانه ام
 من چه گویم چون كه فرزند من است             درد و غمهایش همه درد من است
 خلق و خویش كاملا اطواری است                 احترام او به ما اجباری است
 گر بگویم من شب است گوید كه نیست          ور بگویم ده بگوید زود بیست
 من نمی دانم گناه من چه بود                     غصه ها خوردم زمانی بچه بود
 هر چه خواهی من برایش كرده ام                زین سبب بینی كنون افسرده ام
 پول جامه، پول كفش و پول جیب                 خرج او كردم ولی شد نانجیب
 بهر عشقش من خریدم یك موتور                   زیر قرضش رفته ام مثل شتر
 او شبی آمد شتابان چون كودایل                 گفت بابا از تو می خواهم موبایل
 هر چه می گفت او برایش ساختم                یكسره هستی خود را باختم
 اینك اما او شده یك ناخلف                         پیش ما حتی نمی ریزد علف
 به این شكل در هر دو مسجد (كارخانه و مسجد محل كه زنان و مردان حضور داشتند) مشكل را مطرح كردم. از آن پس منتظر واكنش مخاطبان و پاسخهای آنان ماندم.
پاسخهای كتبی و اظهار نظرها یكی یكی به دستم می رسید. هر چند تعداد آنها از بیست نامه تجاوز نمی كرد، اما من همینها را باید بهانه ای برای طرح مباحث جدیدتر قرار می دادم. زیرا می دانستم كه یكی از شیوه های تشویق مخاطبان، خواندن پاسخهای آنها، نام بردن از آنها و تجلیل از كسانی است كه پاسخهای درست را نوشته اند. همچنین با خواندن آنها مطالب و سوژه های جدیدتری در ذهنم راه می یافت.
از بین پاسخها تنها به یكی پرداختم: «فرزندان به تدریج بزرگ می شوند و نیازهای متنوع تری پیدا می كنند و بر دامنه خواسته های آنها افزوده می شود. پدر و مادر باید این نیازهای طبیعی را به صورت معقول برآورده سازند... اما فرزندان، خواسته های نامعقول نیز دارند... والدین و بویژه مادر باید در برابر خواسته های نامعقول فرزندان مقاومت كنند و تسلیم گریه و جیغ و داد آنان نشوند. ژان ژاك روسو می گوید: آیا می دانید مطمئن ترین وسیله برای بدبخت كردن كودكتان چیست؟ این است كه او را عادت دهید هر چه را می خواهد با زور به آن برسد. زیرا هر چه آرزوهایش آسانتر انجام گیرد خواهشهایش زیادتر خواهد شد و دیر یا زود به واسطه عدم قدرت مجبور خواهید بود برخلاف میل خود خواهشهای او را برنیاورید. بچه لوس و پرتوقع اول عصایی را كه در دست دارید می خواهد، بعد ساعت شما را، سپس مرغی را كه در آسمان می پرد و ستاره هایی را كه می درخشند. آزمایش ناگوار زندگی بزودی به آنها می فهماند كه وضعیت جسمی و روحی و نیروی واقعی ایشان تا چه حد بوده است. و چون از انجام آرزوهای خود عاجزند تصور می كنند هیچ كاری از ایشان ساخته نیست. این همه موانع كه به آن عادت نداشته اند آنها را مایوس می سازد و این همه توهین، آنها را خفیف می كند و به زودی بی غیرت، ترسو و پست می شوند. »
سپس با توجه به آیات ۶ و ۷ سوره علق به بررسی، تحلیل، ریشه یابی و درمان مسئله پرداختم: «ان الانسان لیطغی ان رآه استغنی » ؛ «براستی انسان هرگاه خود را بی نیاز ببیند سر از طغیان و سركشی برمی دارد». از این دو آیه هیچ گاه برداشت نمی شود كه باید نیازهای فرزندان را نادیده گرفت و حتی به طور ناقص برآورده ساخت؛ بلكه فهمیده می شود كه با نیازها، خواهشها و تقاضاهای آنها باید به گونه ای برخورد كرد كه به حالت «خود بی نیاز بینی » منجر نشود. این دو آیه هیچگاه نمی گوید كه هرگاه انسان بی نیاز شود سر از طغیان برمی دارد؛ بلكه می فرماید هرگاه انسان خود را بی نیاز ببیند طغیان می كند. و بین این دو مسئله تفاوت بسیار است. سپس راهكارها، شیوه ها و روشهایی برای مقابله با این پدیده - بر اساس آیات قرآن - عرضه می گردد كه خود موضوع مقاله مستقل و مفصلی است.
آنگاه پس از بررسی و خواندن نامه های دیگر بر منبر، با ادامه ابیات، سخن را به پایان بردم:
گفتمش ای مؤمن خوب خدا                                من چه می دانم چرا شد بی وفا
 لیك می دانم كه آن را علت است                         كار این دنیا اساسش حكمت است
 عاقبت دیدیم ما فرزانه ای                                   در كنار شمع او پروانه ای
 گفت آن فرزانه راه آشنا                                     هر كه دریا می رود داند شنا
 زندگی كردن كم از دریاچه نیست                         زندگی آسان ولی بازیچه نیست
 من گیاهی می شناسم در جهان                       گاه پیدا می شود گاهی نهان
 گر خورد آبی به ما گل می دهد                         برگهایش عطر سنبل می دهد
 گر ننوشد آب و تابد آفتاب                                 برگ گلهایش همه گردد خراب
 ور بنوشد بیشتر از حد خود                               می شود ویران و می پرسی چه شد
 تربیت خواهی برو اقرا بخوان                              تا نهالت سركشد در آسمان
 ان الانسان گاه طغیان می كند                          مثل شیطان است و عصیان می كند
 علت طغیان و عصیانش چه بود                          هر چه می خواهد دهندش زود زود
 تو كشاورزی و فرزندت نهال                               از زیادی شد نهالت در زوال
 هر كه دارد آرزوی این كمال                               او ندارد چاره ای جز اعتدال


 

پی نوشت:
۱) نهج البلاغه صبحی صالح، خطبه ۱۹۳ (خطبه متقین) .
۲) اسراء/۸۲.
۳) البته بعنوان فرد كلی و بدون آنكه نامی از وی آورده شود.

منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره۵۵.

افزودن دیدگاه جدید