حدیث مبلِّغ

توکل بر خدا رمز پیروزی
امام محمد باقر (علیه‌السلام)

 قال علیه السلام لجابر الجُعفی، یا جابرَ: «مَن هذَا الَّذی سَأَلَ اللَه تَبارَکَ وَ تَعالی فَلَم یُعطِهِ أَو تَوَکَّلَ عَلَیهِ فَلَم یَکفِهِ أَو وَثِقَ بِهِ فَلَم یُنجِهِ»

 ای جابر! چه کسی از خداوند تبارک و تعالی درخواستی کرده و خداوند درخواست و خواهش او را نپذیرفته و به او عطا نکرده است؟ یا اینکه چه کسی به خداوند توکّل و تکیه کرده و خداوند او را کفایت ننموده است؟ یا اینکه چه کسی است که به خداوند اعتماد و اطمینان کرده و خداوند را نجات و رهایی نداده باشد؟

بحارالانوار

آخرین نظرات

  • با سلام خدمت تمامی زحمت کشان و اساتید مدرسه علمیه از سایت و مطالب ان بسیار استفاده می کنیم.

سایتهای مرتبط

اهداف کلان دین در عرصه تبلیغ

اهداف كلان دین در عرصه تبلیغ

تبلیغ آموزه های دین از ضروری ترین عوامل پایداری و تداوم آیین توحیدی اسلام است و اطلاع رسانی در زمینة معارف و برنامه های مكتب حیات بخش اسلام، مهم ترین راهكار نشر و توسعة اندیشه های مذهبی و دینی می باشد...(عبدالکریم تبریزی)

طلیعه

تبلیغ آموزه های دین از ضروری ترین عوامل پایداری و تداوم آیین توحیدی اسلام است و اطلاع رسانی در زمینة معارف و برنامه های مكتب حیات بخش اسلام، مهم ترین راهكار نشر و توسعة اندیشه های مذهبی و دینی می باشد.
اهمیت تبلیغ چنان در آموزه های دینی ریشه دوانیده است كه رهبر جهان اسلام، حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله یكی از اهداف والای بعثت خود را تبلیغ دین بیان می كند و می فرماید: «إنّما بُعثِت مُبَلِّغاً؛ (۱) همانا من برای تبلیغ [آیین توحیدی اسلام] مبعوث شده ام.»
و امام صادق در فرازی از زیارت رسول اكرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «السّلامُ عَلَیكَ یا مُبَلِّغاً عَنِ اللهِ السَّلامُ عَلَیكَ أَیهَا السّراجُ المُنیرُ؛ (۲) درود بر تو ای مبلغ خدایی و درود بر تو ای چراغ فروزان [تبلیغ و هدایت] !»
با توجه به جایگاه والای تبلیغ و نقش آن در گسترش و پاسداری از مرزهای عقیدتی و باورهای وحیانی اسلام، در این نوشتار به اهداف، دغدغه ها و انگیزه های دین در عرصة تبلیغ و اطلاع رسانی می پردازیم و آن را در سه محور بررسی می كنیم.

الف. تعلیم و تربیت
 اساسی ترین محور تبلیغ در هدایت جامعه، شناساندن ارزشهای الهی و انسانی و شكوفا كردن بذر آن در دلهای مشتاق و در نتیجه، رساندن به مقام عمل و رفتار با معیارهای خدایی است. مبلغان كه در حقیقت مربیان و پرورش دهندگان افراد به سوی كمال و قرب الهی هستند، در نخستین گامِ تبلیغ تلاش می كنند تا انسانها را در مسیر سعادت و خوشبختی قرار داده و با هدایت و تربیت آنان، خصلتهای والای انسانی را در وجودشان تقویت كرده، روابط آنان را با دیگر افراد و همچنین با آفریدگار هستی به نحو شایسته ای تنظیم نمایند.
در راستای تبلیغ و تربیت اگر ایمان به خداوند از روی معرفت عمیق و اطلاعات حقیقی صورت پذیرد، مطمئناً در جان و دل آدمی رسوخ می كند و به باورهای تغییر ناپذیر بدل خواهد شد. در نتیجه، رفتارهای فردی به سمت ارزشها و اصول حقیقی سوق داده شده و انسان عملاً در عرصة دینی و مذهبی وارد گردیده، مراحل سه گانة ایمان در وجود متربیان جلوه گر خواهد شد.
در این صورت، تربیت یافتگان مكتب تبلیغی اسلام این سخن پیامبر ص جامة عمل خواهند پوشانید كه فرمود: «الإیمانُ ذِقرارٌ بِاللِّسانِ وَ مَعرِفَهٌ بِالقَلبِ وَ عَمَلٌ بِالأَركانِ؛ (۳) ایمان [كامل] اقرار زبانی [به وحدانیت خداوند] و شناخت قلبی و رفتار [طبق آن معرفت] می باشد»
در تربیت انسانها، اوّل باید ارزشها و سپس ضد ارزشها را شناساند و انسان دارای اندیشه را در مقابل انتخاب ارزشها و ضد ارزشها مخیر كرد و در عین حال، از امتیازات ارزشها و كمالات آن سخن گفت واز عواقب شوم تمایل به سوی ضد ارزشها آگاهی بخشید.
خداوند متعال در سورة جمعه یكی از دغدغه ها و اهداف تبلیغ دینی را تربیت انسانهای مستعد اعلام می كند و می فرماید: هُوَ الَّذی بَعَثَ فی الأُمِّیینَ رَسولاً مِنهُم یتلُوا عَلَیهِم آیاتِهِ وَ یزَكّیهِم وَ یعَلِّمُهُمُ الكِتابَ وَ الحِكمَهَ وَ إِن كانوا مِن قَبلُ لَفی ضَلالٍ مُبینٍ؛ (۴) «او چنان خدایی است كه درمیان مردم درس نخوانده، فرستاده ای از خودشان برانگیخت كه آیات خدا را بر آنان می خواند و آنان را تزكیه [و تربیت] می كند و به آنان كتاب و حكمت می آموزد؛ گرچه قبل از آن در گمراهی آشكاری به سر می برند.»
و در سورة آل عمران ضمن اشاره به فلسفه بعثت انبیاء و بزرگ ترین رسالت آنان كه ابلاغ پیام الهی به گوش جهانیان می باشد، تربیت انسانهای كمال یافته را یكی از مهم ترین دستاوردهای تبلیغ قلمداد كرده، می فرماید: لَقَد مَنَّ اللهُ عَلَی المُؤمِنینَ إذ بَعَثَ فیهِم رَسُولاً مِن أَنفُسِهِم یتلُوا عَلَیهِم آیاتِهِ وَ یزَكِّیهِم وَ یعَلِّمُهُمُ الكِتابَ وَ الحِكمَهَ؛ (۵) «خداوند بر مؤمنان منت نهاد [و نعمت بزرگی را عنایت كرد] به جهت اینكه در میان آنان فرستاده ای از خود مردم مبعوث كرد تا آیات الهی را بر آنان بخواند و آنان را تزكیه [و تربیت] كند و كتاب و حكمت را به آنان بیاموزد.»
دین می كوشد تا با تبلیغات وسیعِ آموزه های خود، انسانها را تربیت كند و مبلغان دینی كه در رأس آنان رسول گرامی اسلام ص قرار دارد، به این دغدغه دینی در حد توان پاسخ گفته و در این عرصه، كوششهای فراوانی كرده اند كه در اینجا به قسمتهایی از آن اشاره می كنیم:
بدون تردید یكی از معجزه های پیامبر اكرم ص در عرصه تبلیغ، پیشرفت سریع آن حضرت در امر تربیت انسانهای عصر جاهلیت كه به شدت از فقر فرهنگی رنج می بردند، بوده است. تبلیغات مداوم و شبانه روزی رسول خدا ص چنان بود كه آدمیان بی فرهنگ، ماجراجو، متكبر، لجوج و مغرور را از حضیض ذلت به اوج عزت رسانید.
مكتب تبلیغی _ تربیتی دین اسلام به آنان كه در مدیریت كوچك ترین نهاد جامعه، یعنی خانوادة خود وامانده بودند، چنان توانایی روحی و فكری بخشید كه بر پادشاهان مقتدر عصر مسلط شدند و كاخهای با شكوه دنیا را تسخیر كردند و در مدت كوتاهی به اداره كشورها و جوامع پرداختند و رسول خدا صلی الله علیه و آله دراثر تبلیغ راستین خود، از انسانهای راه گم كرده چنان مردمان با كمالی ساخت كه فرشتگان به آنان سلام فرستادند و به مقامشان رشك بردند.
در عصری كه جهالت، غارتگری، فساد و بی بند و باری و كشت و كشتار با بهانه های واهی تمام منطقة عربستان را فرا گرفته بود و فضای زشت و غیر انسانی در آن ناحیه، كمالات و فضائل اخلاقی و انسانی را تحت الشعاع قرار داده بود، اعراب جاهل در مقابل چوبهای خشكی به طور شگفت آور عبادت و خضوع و خشوع داشتند، زنان از حقوق خود محروم مانده بودند و به عنوان كالا خرید و فروش می شدند، و دختران از حق حیات محروم شده بودند و زنده به گور می گردیدند، رسول خدا صلی الله علیه و آله با اراده ای فولادین و استقامتی بی نظیر به تربیت انسانهایی همت گماشت كه در تمام طول تاریخ اسوه و الگو گردیدند. آنان در تحولی اعجاب انگیز كار را به جایی رساندند كه در تاریخ تأثیر گذار شدند و سرنوشت اقوام و ملل را تغییر دادند.
علی یكی از تربیت یافتگان مكتب تبلیغی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و موفق ترین الگوی مبلغان اسلامی در عصر نبوت است. او رسالت تبلیغی دین را چنان عملی ساخت كه مخاطبانش تا اخرین لحظات زندگی همچنان تحت تأثیر گفتار و رفتار حضرت بودند.

تبلیغ در یمن
 یكی از برنامه های تبلیغی علی كه رهاوردهای مثبت فراوانی برای اسلام داشت، سفر تبلیغی آن حضرت به كشور یمن می باشد. شیخ مفید می گوید:
‹خالد بن ولید از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله برای تبلیغ دین اسلام به یمن اعزام شد. او به همراه گروهی از مسلمانان مدینه كه براء بن عازب در رأس آنها بود، روانة یمن گردید. شش ماه خالد بن ولید مردم آن سامان را تبلیغ نمود؛ اما چون شرائط یك مبلغ را رعایت نمی كرد و به عوامل و زمینه ها و راهكارهای لازم عنایت نداشت، بعد از شش ماه نتیجه ای از كار خود نگرفت. پیامبر صلی الله علیه و آله او را فرا خواند و علی را به جای او برای تبلیغ اعزام كرد. در اولین روزهای استقرار علی در یمن، پارسایی، لیاقت و كیفیت برخورد آن حضرت، قبیلة همدان را به اسلام متمایل ساخت و در نتیجه، آنان ایمان آوردند و به دنبال قبیلة همدان كه شاخص ترین گروه یمنیها بودند، سایر قبائل نیز به اسلام گرویدند و مسلمان شدند. پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله از موفقیتهای شایان توجه علی در امر تبلیغ بی نهایت خوشحال شد و بر قبیلة همدان درود فرستاد.» (۶)
در اثر تبلیغ علی یمنیها چنان تربیت شدند كه در بحرانی ترین زمانها از محور حق منحرف نگردیدند. برخی از پرورش یافتگان سفر تبلیغی علی به یمن از قبیلة همدان عبارت اند از:
محمد همدانی خادم پیامبر ص حارث همدانی، سعید بن وهب همدانی، سعید بن قیس همدانی، ابو عمّار همدانی، شریح بن نعمان همدانی، شداد بن از مع همدانی، عبدالله بن خلیفة همدانی، عبدالله ب ن ابی سفر همدانی، ابو اسحاق همدانی، رفاعه بن ابی رفاعه همدانی (او پرچمدار علی در روز صفین بود) (۷) و...
به این ترتیب، معلوم می شود كه اولین دغدغة دین در عرصه رساندن پیام الهی و آموزه های وحیانی به گوش و جان و دل مردم مشتاق و علاقه مند به رشد و كمال، تربیت آنان از این راه می باشد.

ب. حفظ تربیت شدگان
 در انجام امر تبلیغ بعد از آنكه نیروهای لازم تربیت یافتند، حفظ و پاسداری از آنان امری خطیر و سرنوشت ساز است و اساساً پاسداری از نیروهای تربیت یافته كاری دشوارتر از اصل تبلیغ است. دین اسلام در این زمینه راهكارهای مناسبی به پیروان خود عرضه می كند.
اولین عامل حفظ تربیت یافتگان، هماهنگی گفتار و رفتار مبلغان و مربیان است.
امام صادق فرمود: «كُونُوا دُعاهً لِلنّاسِ بِغَیرِ أَلسِنَتِكُم؛ (۸) مردم را به غیر زبان خود [به سوی دین] فرا خوانید.» رسول خدا ص نیز با این شیوه نه تنها هدایت یافتگان را در زیر پرچم اسلام نگه داشته بود، بلكه دیگران را نیز تحت تأثیر قرار می داد و هر روز به جمع مسلمانان می افزود.
به این جهت، شایسته است مبلغین خود را از مردم جدا نكنند و در معاشرت با آنان و رفتار و روابط اجتماعی بیشترین توجه را داشته باشند.

عیادت از بیماران، اجابت از دعوت اهل ایمان، حضور در جلسات عمومی و مواردی كه ارتباط مبلغ را با مخاطبان تداوم می بخشد، دوری از تجملات، رعایت عدالت و مساوات در نوع نگرش و روابط عمومی، ابراز محبت، لبخند مسرت آفرین بر اهل ایمان، اطعام و میهمانی در حد امكان، اعطای هدیه در حد توان، پاسخ به سؤالات، تبلیغ به زبان ساده و عموم فهم، تجلیل و تكریم مخاطب و دوری از تحقیر و اهانت، حسن خلق و پرهیز از عیب گویی و عیب جویی نامناسب، تبلیغات غیر مستقیم و تحریك عواطف، از راهكارهای حفظ تربیت شدگان عرصه های تبلیغی دین اسلام به شمار می آیند و جلوه هایی از همراهی و هماهنگی مبلغان با مردمان مناطق مختلف می باشند.
برخی از شیوه های رسول خدا صلی الله علیه و آله در راستای جلب، جذب و حفظ یاران این گونه بود:
۱. هنگام سخن گفتن تبسم می كرد؛ اِذا حَدَّثَ بِحَدیثٍ تَبَسَّمَ فی حَدیثِهِ.
۲. اگر با شخصی برخورد می كرد و دست می داد، حضرت دست خودرا نمی كشید تا او خودبكشد.
۳. سخن گفتنش خیلی واضح و شفاف بود؛ به طوری كه هر شنونده ای آن را به راحتی می فهمید.
۴. در عین سادگی، ظاهری آراسته، دندانهایی تمیز و پاكیزه و سفید داشت و رعایت پاكیزگی و تمیزی لباس و پوششِ مناسبِ آن حضرت در برخورد با دیگران همه را به سویش جلب می كرد.
۵. هر گاه سه روز یكی از یاران خود را نمی دید، به سراغش می رفت.
۶. از بیماران در دورترین نقاط شهر عیادت می كرد.
۷. هنگام خدا حافظی با مسافر، دست او را می گرفت و برای او دعا می كرد.
۸. هر گاه زكات برایش می آوردند، برآوردنده و خاندانش درود می فرستاد.
۹. مردم را با نیكوترین و خوش ترین نام صدا می زد؛ حتی نام زنان و كودكان را با كرامت و احترام صدا می زد و به این وسیله، دلهایشان را صید می كرد.
۱۰. آن حضرت می فرمود: «بُعِثتُ لِلحِلمِ مَركَزاً وَ لِلعَمَلِ مَعدِناً وَ لِلصَّبرِ مَسکَناً؛ من مبعوث شده ام تا مركز حلم و معدن علم و كانون صبر و شكیبایی باشم.»
۱۱. رمز و راز توفیق پیامبر اكرم ص در تبلیغ و حفظ یاران خود، تنش زدایی و ایجاد اتحاد و دوستی در میان آنان بود و همواره تأكید می كرد كه بدیهای همدیگر را پیش من بازگو نكنید! من دوست دارم با دل آرام خالی از كینه و كدروت در نزد شما بیایم.
همچنین از مهم ترین ویژگیهای تبلیغی آن بزرگ مبلغ اسلام، حفظ اعتماد مسلمانان به وسیلة امانت داری و صداقت و راستی بود. امام صادق فرمود: «خدای متعال هیچ پیامبری را مبعوث نكرد، مگر به راستگویی و امانت داری به همه كس؛ از خوب و بد.»
و نیز عمل به وعده ها، اطعام به بی نوایان، پناه دادن به گرفتاران و مصیبت زده ها و مشورت با یاران از دیگر شیوه های تبلیغی رسول خدا ص در جلب مردم به سوی اهداف متعالی اسلام بود. (۹)

ج. اصلاح خطاكاران
 سومین محور تبلیغ دینی، رسیدگی به آسیبهای روحی، معنوی و اجتماعی افراد است. بدون تردید، در میان هر قوم و ملتی افرادی یافت می شوند كه از جاده مستقیم انسانیت به دور افتاده اند و همواره دچار لغزشها، خطاها و اشتباهاتی می شوند؛ هر چند پیش از این، تبلیغ زیادی برای تربیت آنان صورت گرفته باشد.
پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «اِنَّ كُلَّ بَنی آدَمَ خَطّاءٌ وَ خَیرُ الخَطّائینَ التَّوّابینَ؛ (۱۰) همانا عموم مردم دچار خطا و لغزش می شوند، اما بهترین خطاكاران توبه كنندگان هستند.»
مبلغ دینی در برخورد با این گونه افراد باید كمال دقت را به عمل آورد و برای ترمیم روحیة آنان روشهای مناسبی برگزیند و راه حل عقلانی بیندیشد. بخشی از آیات قرآن در زمینة بازسازی و اصلاح افراد سخن می گوید؛ چنان كه در سورة توبه می فرماید: أَلَم یعلَمُوا أَنَّ اللهَ هُوَ یقبَلُ التَّوبَهَ عَن عِبادِهِ (۱۱) ؛ «آیا نمی دانند كه خداوند متعال توبه و بازگشت را از بندگانش می پذیرند.»
امید دادن، رفع نگرانی و استدلال عقلانی، از شیوه هایی است كه می توان به وسیله آن به اصلاح افراد شكست خورده پرداخت. تغافل و حفظ آبرو و شخصیت دادن به این دسته از افراد نقش بسزایی در بازسازی روانی آنان دارد. اگر گناه و خطای شخصی را در ظاهر ندیده انگاریم و همانند دیگران با وی برخورد كنیم، روحیة امیدواری به آینده را در او تقویت كرده ایم. قرآن به ما می آموزد هنگامی كه برادران یوسف با آن همه سوابق ناشایست به نزد آن حضرت آمدند، حضرت یوسف علیه السلام با برخورد كریمانة خود آنان را بخشید و به آینده امیدوار ساخت و فرمود: لا تَثریبَ عَلَیكُمُ الیومَ یغفِرُ اللهُ لَكُم وَ هُوَ أَرحَمُ الرّاحِمینَ؛ (۱۲)
«امروز هیچ گونه ملامت و توبیخی بر شما نیست. خداوند شما می بخشد و او مهربان ترین مهربانان است.»
آن گاه برای بازسازی روحی شكست خوردة آنان فرمود: اذهَبُوا بِقَمیصی هذا فَأَلقوهُ عَلی وَجهِ أَبی یأتِ بَصیراً وَأتونی بِأهلِكُم أَجمَعینِ؛ (۱۳) «این پیراهن مرا ببرید و بر صورت پدرم بیندازید تا بینا شود وهمة نزدیكان و افراد خانواده را نزد من بیاورید.»
اگر قرار است برخی لغزشها و عیوب را به افراد بگوییم، بهتر است قبل از تذكر، مقدمه چینی كنیم و از خوبیهایشان بگوییم، مقام و كرامت انسان را یادآور شویم و آن گاه لغزش آنان را به آنها گوشزد كنیم. علی فرمود: «مَن كَرُمَت عَلَیهِ نَفسُهُ لَم یهِنها بِالمَعصِیهِ؛ (۱۴) آن كس كه بزرگی و كرامت نفس خود را باور داشته باشد، آن را با گناه، پست و ذلیل نخواهد كرد.»
آری، احیای روحیة عزت نفس و كرامت انسان، می تواند از تكرار لغزش و خطاهای افراد جلوگیری كند.
توجه به ریشه ها و عوامل خطاها و لغزشها و سعی در رفع آنها، موعظة غیر مستقیم و دلسوزانه،تقویت نیروی ایمان و باورهای مذهبی، رفع نیازهای مادی و معنوی، از دیگر راهكارهای اصلاح و بازسازی افراد در میدانهای تبلیغی است.
با توجه به دغدغه های دین در سه محور یاد شده (تربیت افراد، حفظ نیروها و اصلاح خطاكاران) می توان به اهداف و انگیزه های تبلیغ در عرصه های دینی واقف شد.
یك مبلغ وظیفه شناس و متعهد می تواند با به كارگیری روشهای متناسب گاهی سرنوشت جامعه را عوض كند و با تربیت و اصلاح افراد، كشوری را نجات دهد.
این مقال را با ذكر نمونه ای از اثر تبلیغ صحیح دینی و نقش ارزندة آن در تغییر و اصلاح ناهنجاریهای جامعه به پایان می بریم:

در میان خلفای اُموی، هشتمین خلیفه آنان، عمر بن عبدالعزیز است. او در اثر تبلیغ یك عالم دلسوز و متعهد توانست تحول درونی یافته، در ظاهر خدماتی را به جامعه ارائه كند و برخی از سنتهای باطل را از میان بردارد. از جملة این سنتهای باطل،سب و لعن علی در بالای منابر بود كه از زمان معاویه ابداع شده بود. او این شیوة نادرست را در اثر تأثیرپذیری از یك مبلغ راستین برانداخت. عمر بن عبدالعزیز در این مورد می گوید:
من در دوران نوجوانی، در نزد یكی از معلمان قرآن – كه از فزندان عتبه بن مسعود بود – آموزش می دیدم. او روزی مرا دید كه در میان بچه ها بازی می كردم و علی را لعن و ناسزا می گفتم.
هنگامی كه در كلاس درس وی حاضر شدم، به من بی اعتنایی كرد. احساس كردم كه اعتراضی به من دارد و از دستم ناراحت است.
گفتم: استاد! شما را چه شده كه امروز این گونه با من رفتار می كنید؟ او گفت: پسرم! تو هنوز علی را لعن می كنی؟ گفتم: بلی، مگر چه ایرادی دارد؟ او گفت: تو از كجا فهمیدی كه خداوند متعال بعد از آنكه از اهل بدر راضی شد، به آنان غضب كرده است؟ گفتم: مگر علی از اهل بدر بود! او پاسخ داد: فرزندم! مگر به غیر از علی كس دیگری هم فاتح بدر محسوب می شود! تمام پیروزیهای جنگ بدر مرهون زحمات و تلاشهای علی است. گفتم: دیگر تكرار نمی كنم! گفت: تو را به خدا سوگند! دیگر تكرار نخواهی كرد؟ گفتم: بلی، قول می دهم كه دیگر لعن را تكرار نكنم.
این سخن در روحیة من اثر گذاشت و بعدها سخنان پدرم نیز مرا روشن تر كرد تا اینكه با خداوند عهد كردم اگر حكومت به دست من افتاد، این پدیده شوم و سنت غلط را به یك روش نیكو تبدیل كنم. (۱۵)
بدین ترتیب، وقتی حكومت به دست عمر بن عبدالعزیز افتاد، دستور داد خطبا و سخنرانان به جای لعن علی، آیه ۹۰ از سورة نحل را قرائت كنند.


پی نوشت  :

۱) سنن بیهقی، احمد بیهقی، نشر دار الفكر، بیروت، ج ۷، ص ۳۸.
۲) اقبال الاعمال، علی بن موسی بن طاووس، نشر مكتب الاعلام الاسلامی، قم، ۱۴۱۴ق، ص ۶۰۴.
۳) بحار الانوار، محمد باقر مچلسی، مؤسسه الوفا، بیروت، ۱۴۰۳، ج ۱۰، ص ۳۶۶.
۴) جمعه / ۲.
۵) آل عمران / ۱۶۴.
۶) ارشاد مفید، نشر اسلامیه، تهران، ۱۳۸۰ ش، ص ۵۵.
۷) رجال شیخ طوسی، مؤسسه نشر اسلامی، قم، ۱۴۱۵ق.
۸) الكافی، محمد بن یعقوب كلینی رازی، دار الكتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۸۸ ق، ج ۲، ص ۷۸، ح ۱۴.
۹) سنن النبی، سننه فی العشره، علامه محمد حسین طباطبائی، نشر اسلامیه، تهران، ۱۳۷۸.
۱۰) سبل السلام، ابن حجر عسقلانی، مصر، ۱۳۷۹ ق،ج۴،ص ۱۸۰.
۱۱) توبه / ۱۰۴.
۱۲) یوسف / ۹۲.
۱۳) همان / ۹۳.
۱۴) مستدرك الوسائل، میرزا حسین نوری طبرسی، مؤسسة آل البیت (، بیروت، ۱۴۰۸ ق، ج ۱۱، ص ۳۳۹.
۱۵) شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، نشر كتابخانه آیه الله مرعشی، قم، ۱۴۰۴ ق، ج ۴، ص ۵۹.

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره ۶۷ .

افزودن دیدگاه جدید